De huidige impact van generatieve AI-tools op onze professionele, academische en persoonlijke omgeving valt niet te ontkennen. Of we ze nu omarmen of sceptisch blijven over de manier waarop ze worden gebruikt, het publieke debat is ondertussen alomtegenwoordig en krijgt veel media-aandacht. Wie een nieuwsfeed opent, vindt meteen tientallen artikels over ethische, kwalitatieve, juridische en ecologische kwesties, of over het risico op verslaving dat deze technologie met zich meebrengt. Wat we ook vinden van het nut of de relevantie van generatieve AI voor een bepaalde taak, haar aanwezigheid in ons digitale leven is allang geen randverschijnsel meer. Ze is uitgegroeid tot een breed toegankelijke en zichtbare tool, soms gratis, die veel mensen even vanzelfsprekend gebruiken als een zoekmachine, een publiek medium of een online kennisbank.

Net als alle digitale tools werkt generatieve AI echter volgens eigen regels. Door haar algoritmische werking is ze geen zoekmachine, geen medium en geen documentatiebank. Generatieve AI is per definitie een tool die inhoud genereert. Ze reageert op een vraag die als prompt wordt geformuleerd. De manier waarop die vraag is opgesteld, beïnvloedt het antwoord en kan bepaalde vooroordelen, juiste of foute voorstellingen en bedoelingen naar voren brengen. Generatieve AI is niet bedoeld als referentiebron, maar werkt wel als een voorspellende schrijftool. Afhankelijk van het systeem kan die gegenereerde tekst worden aangevuld met toegang tot documenten of externe bronnen. Ook de trainingsgegevens, ontwerpkeuzes en gebruikte hulpmiddelen kunnen vooroordelen, voorstellingen en prioriteiten reproduceren.

Wij vinden het essentieel om de belangrijkste algoritmische principes achter generatieve AI te begrijpen en deze tools met inzicht te gebruiken. Dat inzicht is helemaal niet onbereikbaar: het kan op een eenvoudige en speelse manier worden opgebouwd. Zo leren we onder meer het verschil zien tussen inhoud genereren en informatie opzoeken. Generatieve AI vervangt geen onderzoek, broncontrole of persoonlijke reflectie. Ze kan helpen bij formuleren, samenvatten of schrijven, maar ontslaat ons nooit van de plicht om naar de bronnen terug te keren, feiten te controleren en zelf te blijven oordelen. Ze kan ook ondersteuning bieden aan mensen met leerstoornissen, bijvoorbeeld door een opdracht te herformuleren, iets anders uit te leggen, een tekst te structureren of informatie mondeling toegankelijk te maken. Zulke toepassingen vervangen geen pedagogische begeleiding of aangepaste toegankelijkheidstools, maar tonen wel waarom het zinvol is te onderzoeken wat AI voor ieder van ons kan betekenen, afhankelijk van de eigen behoeften.

Youth AI Lab bevindt zich precies in die ruimte tussen fascinatie, bezorgdheid en de noodzaak om te begrijpen. Het project nodigt jongeren uit om AI-systemen te observeren, ermee te experimenteren en ze kritisch te bevragen via concrete proeven in vier Europese laboratoria. Het gaat er niet om elke technologische vernieuwing toe te juichen of doemscenario’s te voeden. We willen vooral houvast bieden om de werking, toepassingen en beperkingen van deze tools te begrijpen.

Daarom verdedigen we een benadering van AI die verder gaat dan de technische beheersing van een tool of het aanleren van enkele ‘goede prompts’. Generatieve AI begrijpen betekent leren waar een antwoord vandaan komt, de inhoud ervan controleren en onzekerheden herkennen die soms achter een overtuigende formulering schuilgaan. Het betekent kritisch blijven tegenover een machine die iets aannemelijks kan produceren zonder dat het noodzakelijk waar is. En het betekent ook de economische, politieke, sociale en ecologische keuzes bevragen die zowel het ontwerp als de verspreiding ervan bepalen.

Deze eerste nieuwsbrief stelt de eerste stappen van Youth AI Lab voor, samen met de hulpmiddelen die al op onze website beschikbaar zijn. Via experimenten, ervaringen uit de praktijk en vrij beschikbare leermiddelen wil het project jongeren, mentoren en onderwijsteams concrete manieren aanreiken om AI te observeren, ermee te werken en haar kritisch te bevragen. We willen geen definitief antwoord geven op wat AI zou moeten zijn, maar methodes en hulpmiddelen aanbieden om haar nieuwsgierig, doordacht en verantwoordelijk te benaderen.

Met deze eerste editie van onze nieuwsbrief nodigen we je uit om samen met ons op weg te gaan: uitproberen om te begrijpen, confronteren om vragen te stellen en delen om te leren. Veel leesplezier.